Các mức độ của tình cảm
3.1. Màu sắc xúc cảm của cảm giác
– Mức độ thấp nhất của phản ánh cảm xúc, là 1 sắc thái cảm xúc đi kèm theo quá trình cảm giác.
– Màu sắc xúc cảm của cảm giác không được chủ thể nhận thức như 1 hiện tượng tâm lý độc lập mà như các thuộc tính của quá trình cảm giác.
– VD: hương hoa hồng khiến ta thấy dễ chịu, cảm giác về màu xanh da trời gây cho ta cảm xúc khoan khoái, nhẹ nhõm, dễ chịu; cảm giác màu đỏ gây cho ta cảm xúc rạo rực,…
3.2. Xúc cảm
– Xúc cảm là những rung động đối với từng sự vật, hiện tượng riêng lẻ có liên quan đến nhu cầu, động cơ của chủ thể trong những tình huống nhất định.
– Nhà tâm lý học Paul Ekman đã đưa ra lý thuyết về 6 cảm xúc nền tảng đó là: vui vẻ, buồn bã, tức giận, sợ hãi, ngạc nhiên và kinh tởm. 6 cảm xúc này có thể được nhận biết thông qua biểu hiện trên gương mặt như sau:
- Cảm xúc vui vẻ được thể hiện với một số đặc điểm nổi bật trên khuôn mặt như được thể hiện qua gò má nhô cao, đuôi mắt nhăn, nụ cười tươi làm cho hở hàm răng, hai khóe miệng căng sang hai bên và hàm răng dịch chuyển lên phía trước.
- Cảm xúc buồn bã được thể hiện trên khuôn mặt như lông mày phía trong nhô lên và kéo gần vào nhau, mí mắt chùng xuống, góc của đôi môi kéo xuống, và có thể là hàm giảm xuống đối với người đau đớn hoặc đang khóc.
- Cảm xúc tức giận thường biểu hiện qua điệu bộ đôi lông mày kéo lại gần nhau và hạ thấp, môi mím chặt hoặc hàm nghiến chặt, ánh mắt giận dữ, mi mắt căng, cũng có khi hở hai hàm răng tiếp xúc nhau thì miệng sẽ có dạng hình chữ nhật.
- Cảm xúc sợ hãi đi kèm với một số biểu cảm trên khuôn mặt như lông mày nhô lên, sát vào nhau, mắt mở to, mi mắt căng ra và môi kéo giật ra sau.
- Cảm xúc ngạc nhiên được biểu hiện trên khuôn mặt như lông mày nhô cao, mắt mở to, hàm dưới trề xuống và miệng há hốc.
- Cảm xúc kinh tởm biểu hiện qua điệu bộ nhăn mũi, lông mày hạ thấp, mắt gần như nhắm hẳn và môi trên thì chun lên.
– Tuỳ theo cường độ, tính ổn định và tính ý thức cao hay thấp người ta lại chia xúc cảm thành 2 dạng:
- Xúc động: cường độ mạnh, thời gian xảy ra ngắn, con người thường không làm chủ được bản thân, diễn ra dưới hình thức các quá trình ngắn, theo từng “cơn”. VD: Đứa bé nhảy cẫng
cẩnlên, la to mừng rỡ khi gặp lại người chabasau nhiều ngày xa cách. - Tâm trạng: cường độ vừa phải hoặc tương đối yếu, thời gian tồn tại tương đối dài và con người không ý thức được nguyên nhân, có ảnh hưởng rõ rệt đến hành vi. Nguồn gốc chủ yếu làm nảy sinh tâm trạng là vị trí của cá nhân trong xã hội. VD: tâm trạng lo lắng bất an khiến những xúc cảm nghi ngờ, thù địch với người khác dễ nảy sinh.
3.3. Tình cảm
– Tình cảm là thái độ ổn định đối với hiện thực và bản thân 🡪 Tình cảm là thuộc tính ổn định của nhân cách, có tính ổn định, mang tính khái quát và được ý thức rõ rệt.
– Một dạng tình cảm đặc biệt là say mê. Say mê có cường độ mạnh, thời gian tồn tại khá dài và được ý thức rất rõ.
– Một đặc điểm khác nữa là tình cảm thì luôn có đối tượng rõ ràng.
* Các loại tình cảm
– Tình cảm cấp thấp: xuất hiện do liên quan đến nhu cầu sinh học (như ăn, mặc, ngủ nghỉ…
– Tình cảm cấp cao: xuất hiện do liên quan đến nhu cầu tinh thần.
- Tình cảm đạo đức: là loại tình cảm liên quan đến sự thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu đạo đức của con người. Tình cảm đạo đức biểu hiện thái độ của con người đối với các yêu cầu đạo đức, hành vi đạo đức, như tình mẫu tử, tình bầu bạn, tình anh em, tình cảm làng xóm,…
- Tình cảm trí tuệ: là loại tình cảm nảy sinh trong quá trình hoạt động trí óc, có liên quan đến sự thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu nhận thức của con người. Tình cảm trí tuệ được biểu hiện ở sự ham hiểu biết, óc hoài nghi khoa học, sự nhạy cảm với cái mới, …
- Tình cảm lao động: là sự thể hiện thái độ của con người đối với một hoạt động cụ thể nào đó, nó liên quan đến sự thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu thực hiện hoạt động đó.
- Tình cảm thẩm mỹ: là những tình cảm liên quan đến nhu cầu thẩm mỹ, nhu cầu về cái đẹp. Tình cảm thẩm mỹ biểu hiện thái độ thẩm mỹ của mỗi con người đối với hiện thực xung quanh, nó có ảnh hưởng lớn đến sự đánh giá cái đẹp, thị hiếu thẩm mỹ của cá nhân.