Cách 1: Rèn luyện tư duy phát triển
Cách đầu tiên trong quá trình xây dựng và duy trì động lực mà WisEdoo muốn giới thiệu đến các bạn là bước Thay đổi tư duy của bản thân, cụ thể là chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về tư duy phát triển.
Theo Thuyết tự quyết, các kiểu động lực muốn có thể thực sự thúc đẩy hành vi học tập thì phải có sự nhận thức về mối liên hệ giữa hành động của cá nhân với kết quả có ý nghĩa.
Nói cách khác, động lực học sẽ được duy trì khi kết quả mà chủ thể hướng đến xuất phát từ sự quan tâm và phù hợp với giá trị của người đó. Mà để định hướng hành vi, hay mục tiêu thì chúng ta rất cần cải thiện tư duy của mình.
Theo nhà tâm lý học Carol Dweck, con người có 2 hướng tư duy chính là tư duy phát triển (growth mindset) và tư duy cố định (Fixed mindset).
Nếu bạn cảm thấy tự ti về khả năng của mình, bạn khó tin vào khả năng có thể thay đổi phẩm chất bản thân thì đó là tư duy cố định.
- Người có tư duy cố định ngại đối mặt với thử thách khó khăn trong khi người có tư duy phát triển sẵn sàng đón nhận chúng
- Người có tư duy cố định dễ dàng bỏ cuộc trước trở ngại trong khi người có tư duy phát triển kiên trì vượt qua
- Người có tư duy cố định cảm thấy ghen tị khi thấy người khác giỏi hơn mình còn người có tư duy phát triển cảm thấy vui hoặc cố gắng học hỏi từ người đó
Ngược lại, tư duy phát triển là khi bạn đánh giá cao sự nỗ lực hơn tài năng thiên bẩm, nghĩa là tư duy này thể hiện việc bạn tin vào tiềm năng phát triển của bản thân.
Tư duy phát triển định hướng người học cởi mở, sẵn sàng nghĩ đến những thách thức mới, dũng cảm hơn để đối diện với khó khăn và liên tục phát triển kỹ năng và kiến thức mà không nhụt chí. Bằng việc nhận ra rằng khả năng có thể được phát triển thông qua sự nỗ lực, mọi người có thể có được động lực học tập khai phá tiềm năng của mình và nuôi dưỡng niềm đam mê học tập suốt đời.
Tự chiêm nghiệm
Nếu bạn tìm thấy mình trong ví dụ của hướng tư duy cố định, hãy thử suy nghĩ sâu hơn về những nguyên nhân sâu xa đang ảnh hưởng đến bạn.
- Rốt cuộc thì điều gì khiến bạn nản chí?
- Liệu bạn có chịu áp lực thành công từ môi trường lớn lên?
- Hay bạn đang gặp vấn đề về tâm lý?
Vậy thì việc hiểu về của bản thân là bước đầu giúp bạn đón nhận những hạn chế và tìm ra hướng phát triển phù hợp với bản thân hơn.
Cách 2: Thiết lập mục tiêu rõ ràng
Có 4 tiêu chí để xây dựng mục tiêu hiệu quả sau:
1/ Tiêu chí đầu tiên là có mục tiêu cụ thể: Khi bạn cảm thấy được truyền cảm hứng và động lực để theo đuổi mục tiêu, việc đưa ra quyết định rõ ràng về điều bạn muốn đạt được là rất quan trọng.
Các vùng thùy trước trán trong não đóng một vai trò quan trọng trong quyết định và đặt mục tiêu. Bằng cách xác định rõ mục tiêu của bạn, bạn kích hoạt khu vực não này, giúp bạn tập trung tư duy và định hướng nỗ lực của mình để đạt được kết quả mong muốn.
2/ Tiêu chí thứ hai là thiết lập mục tiêu thách thức đủ và thực tế để kích hoạt hệ thống phần thưởng của não bộ.
Để duy trì động lực, bạn hãy đặt ra những mục tiêu vừa thách thức vừa thực tế. Mục tiêu đầy thách thức mang lại sự hứng thú và kích thích sự giải phóng dopamine, một chất truyền thần kinh liên quan đến động lực và phần thưởng. Còn mục tiêu thực tế đảm bảo bạn nhìn thấy chúng là khả thi, ngăn ngừa sự nản lòng hoặc thất vọng.
Điều chỉnh cân bằng giữa hai yếu tố này sẽ giúp bạn duy trì động lực theo thời gian. Điều này cũng được nhắc đến trong Thuyết tự quyết, nếu mục tiêu chúng ta được đặt ra trong hoàn cảnh quá thách thức, hay nhàm chán thì có thể khiến chúng ta có những hành vi chống đối hay những nhu cầu không lành mạnh.
3/ Tiêu chí thứ ba, hãy chia nhỏ mục tiêu thành các bước có thể kiểm soát được.
Thực chất mục tiêu quá lớn có thể làm mất động lực, vì chúng có thể dường như quá xa hoặc quá khó để đạt được. Để khắc phục điều này, hãy chia nhỏ mục tiêu lớn để đi theo các bước nhỏ, dễ quản lý hơn. Cách tiếp cận này kích hoạt các khu vực trong não liên quan đến quy hoạch và giải quyết vấn đề, chẳng hạn như thùy trán.
4/ Tiêu chí thứ tư và cũng là tiêu chí cuối cùng là biết ưu tiên những việc quan trọng trước.
Bạn không thể thực hiện tất cả những việc bạn muốn trong một thời điểm được. Hãy ưu tiên thời gian cho những việc quan trọng và khẩn cấp trước để tránh rơi vào tình trạng quá tải và kiệt sức.
Nếu bạn chưa biết cách quản lý các đầu việc cần làm thì hãy thử tìm hiểu về Ma trận Eisenhower nhé.
Các bạn có thể nhìn thấy trong ảnh thì ma trận này chúng ta sẽ phân các đầu việc thành 4 mục:
- Mục số 1 là những việc quan trọng và khẩn cấp: ví dụ như deadline nộp bài luận, hoặc ngày cận kề kỳ thi nên phải ôn bài,…
- Mục số 2 là những việc rất quan trọng nhưng ít khẩn cấp hơn: Ví dụ đọc trước giáo trình để chuẩn bị cho buổi thuyết trình trong 1 tháng tới
- Mục số 3 là những việc ít quan trọng nhưng rất khẩn cấp: chẳng hạn như bạn có vấn đề về sức khỏe, những vấn đề trước đây bạn chưa thấy và bạn không cần phải thường xuyên quan tâm đến nó, nhưng bạn cần phải xử lý nó liền, ví dụ về các vấn đề sức khỏe khẩn cấp (đau bụng, đau đầu, cấp cứu) hoặc các bữa ăn trong ngày, mặc dù là ngày nào cũng làm và có vẻ như là nó không quá quan trọng, nó không được chúng ta thường xuyên chú ý nhưng chúng ta cần phải thực hiện nó.
- Mục số 4 dành lại cho những việc vừa không quan trọng vừa không khẩn cấp: là những việc còn thong thả, nếu không làm cũng không tác động nhiều đến cuộc sống của bạn và cũng không gấp mà thời gian thực hiện là do bạn quyết định.
Cách 3: Xây dựng sự kiên trì bền bỉ
Như các bạn có thể thấy, thành quả thu được từ nỗ lực đều mang giá trị đáng kể trong cuộc sống. Trong quá trình phấn đấu, nỗ lực đóng vai trò quan trọng hơn tài năng như câu nói “cần cù bù thông minh”.
Theo Angela Duckworth, tác giả cuốn sách nổi tiếng “Grit: The power of passion and perseverance”, duy trì động lực hay có một nỗ lực lâu dài là yếu tố quan trọng để chúng ta tích lũy một “lượng” cần thiết để đạt được thành tựu từ những nỗ lực của chúng ta. Giống như hiệu quả của lãi suất kép, nỗ lực có thể phát triển và mang lại kết quả đáng kể theo thời gian.
Tác giả Duckworth còn thực hiện một nghiên cứu về chỉ số bền bỉ (grit) và cho thấy yếu tố dẫn đến thành công không phải tập trung vào trí thông minh hay chỉ số IQ như số đông ca ngợi mà chỉ số Grit cũng rất đáng để chú ý. Cụ thể, như sau:
- Những bạn bền bỉ hơn đạt được trình độ học vấn cao hơn các bạn cùng tuổi nhưng thiếu sự bền bỉ
- Sinh viên có chỉ số Grit cao hơn thì cũng đạt được điểm GPA (tức là điểm trung bình học tập) cao hơn các bạn cùng lứa, mặc dù lúc đầu các sinh viên đó có kết quả SAT thấp hơn, SAT ở đây là một bài thi đánh giá năng lực tại Hoa Kỳ
- Chỉ số bền bỉ có thể dự đoán được việc bỏ học của học viên ở West Point – một học viện quân sự Hoa Kỳ. Tỉ lệ học viên bỏ học ngay từ học kỳ hè đầu tiên rất đông, mặc dù họ đã trải qua quy trình tuyển đầu vào vô cùng khắt khe, và tập trung vào thể lực, học lực, năng lực lãnh đạo.
Như vậy, những khả năng xuất sắc giúp họ được chọn lại không giữ họ lại trong suốt chương trình đào tạo khắc nghiệt, nhưng sự bền bỉ của họ có thể làm được điều đó.
Cách 4: Xây dựng sự cân bằng và tìm kiếm sự hỗ trợ
Khi nhắc đến việc học tốt, con người ta thường hình dung 1 người đang siêng năng học hơn là đang ở trong khi nghỉ ngơi. Nhưng thật sự việc nghỉ ngơi, dựa trên các nghiên cứu khoa học, cho thấy là một phần cần thiết của việc học tập, làm việc. Nó có thể là khoảng thời gian cho phép bạn đi bộ, tập thể dục nhẹ nhàng giúp chúng ta tái tạo năng lượng, tái tạo động lực cho những công việc thách thức, khó khăn hơn và có được một nguồn lực lâu dài, bền bỉ cho mục tiêu của mình.
Nghiên cứu cho thấy, nếu ta cứ làm việc quần quật, thì vùng vỏ não trước trán của ta sẽ dao động, đồng thời vùng bên trong não liên quan đến trung tâm phần thưởng sẽ báo động tình trạng đang bị ảnh hưởng bởi sự mệt mỏi.
Vì vậy, hãy giữ cho chúng ta một động lực học tập và làm việc cho đường dài, và đặc biệt để tránh rơi vào trạng thái kiệt sức trên danh nghĩa “làm vì đam mê”, hãy cho bản thân mình được nghỉ ngơi theo cách của bạn nhé!
