Từ Self-Care Đến We-Care: Hướng Dẫn Thực Hành Giao Tiếp Trắc Ẩn Để Chăm Sóc Mình Và Kết Nối Sâu Sắc
Trong sự kiện cộng đồng về Giao Tiếp Trắc Ẩn vừa qua, chúng ta đã cùng nhau trải nghiệm một không gian đặc biệt gọi là Khoảng dừng. Giữa nhịp sống hối hả, khoảng dừng này không phải là sự trì hoãn, mà là một bước lùi cần thiết để ta quay về kết nối với chính mình (Self-care), từ đó mới có đủ năng lượng và sự bình an để hiện diện cùng người khác (We-care).
Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn chi tiết hai bài thực hành cốt lõi từ sự kiện: Vẽ cây mình để gọi tên cảm xúc, và Nghệ thuật lắng nghe thấu cảm để chữa lành mối quan hệ.
Phần 1: Self-Care – Chăm Sóc Cây Mình
“Nhu cầu chính là sự sống đang tìm cách biểu hiện trong khoảnh khắc hiện tại.”
Trong Giao tiếp trắc ẩn (GTTA), chúng ta không nhìn nhận bản thân như những cỗ máy cần sửa chữa, mà như một hệ sinh thái sống động. Bài tập ẩn dụ cái cây giúp bạn cụ thể hóa những gì đang diễn ra bên trong mình.
Hướng dẫn thực hành:
Bước 1: Hình dung và phác thảo Hãy tìm một không gian yên tĩnh, chuẩn bị giấy bút (có thể thêm bút màu). Hãy nhắm mắt lại và tự hỏi:
“Nếu bây giờ, mình là một cái cây, mình sẽ là cây gì, trông nó như thế nào?”
Đừng quan trọng xấu đẹp, hãy vẽ phác họa chiếc cây đó ra giấy. Nó đang vươn cao hay rũ xuống? Nó khẳng khiu hay rậm rạp?
Bước 2: Gọi tên cảm xúc (tán lá) Nhìn vào chiếc cây của bạn, hãy vẽ thêm những chiếc lá.
- Chiếc lá tươi: Đại diện cho những cảm xúc dễ chịu (Hào hứng, hy vọng, thư giãn, đong đầy…) .
- Chiếc lá héo: Đại diện cho những cảm xúc khó chịu (Buồn, mệt, lo lắng, thất vọng…) .
Thực hành sâu: Chọn ra 1 cảm xúc (chiếc lá) đang thu hút sự chú ý của bạn nhất lúc này. Dành thời gian free-writing (viết tự do) về nó: Cảm xúc này xuất hiện từ sự kiện nào? Suy nghĩ nào đang đi kèm với nó?
Bước 3: Kết nối nhu cầu (bộ rễ) Đây là bước quan trọng nhất. Trong GTTA, cảm xúc là tín hiệu của nhu cầu. Hãy nhìn xuống phần rễ cây và tự hỏi:
“Cảm xúc này đang nói cho mình biết điều quan trọng gì bên trong mình đang được (hoặc không được) chăm sóc?”.
Hãy thử gọi tên các bộ rễ đó (tham khảo danh sách nhu cầu):
- Nếu bạn thấy mệt mỏi, có thể rễ cây đang khao khát sự nghỉ ngơi hoặc hỗ trợ.
- Nếu bạn thấy cô đơn, rễ cây đang cần sự kết nối hoặc thuộc về.
- Nếu bạn thấy bức bối, rễ cây đang cần sự tự do hoặc không gian.
Khi gọi tên được nhu cầu, bạn đã hoàn thành bước quan trọng nhất của Self-care: Hiểu và chấp nhận sự sống bên trong mình.
Phần 2: We-care – Nghệ thuật lắng nghe thấu cảm
Chỉ khi cái cây bên trong được tưới tắm, ta mới có thể che mát cho người khác. Từ năng lực tự chăm sóc (Self-care), ta bước sang năng lực tương thuộc (We-care): khả năng đón nhận và chăm sóc người khác.
Marshall Rosenberg đã nói: “Thấu cảm là một món quà quý giá… ta trao cho người kia không gian để chạm vào điều đang sống động trong họ”.
Hướng dẫn thực hành lắng nghe (Cấu trúc nhóm hoặc cặp đôi):
Khi ai đó chia sẻ về khó khăn hay niềm vui của họ, thay vì đưa ra lời khuyên, phán xét hay an ủi sáo rỗng, hãy thử áp dụng quy trình sau:
- Hiện diện trọn vẹn: Tắt các thiết bị gây nhiễu. Dành trọn sự chú ý cho người nói. Vai trò của bạn là người chứng kiến và đồng hành, không phải người giải quyết vấn đề.
- Lắng nghe để đoán nhu cầu: Thay vì nghe nội dung sự kiện (ai đúng, ai sai), hãy nghe nhạc điệu của cảm xúc và nhu cầu ẩn sau lời nói đó.
- Câu hỏi gợi ý trong đầu: “Người này đang cảm thấy gì? Điều gì là quan trọng/giá trị với họ trong câu chuyện này?”.
- Phản hồi (Check-in): Hãy phản hồi lại những gì bạn cảm nhận được để người nói cảm thấy được thấu hiểu. Sử dụng cấu trúc:
- “Mình nghe thấy… [nhu cầu X]… đã rất quan trọng với bạn?”.
- “Mình đoán có thể bạn cũng đã rất cần… [nhu cầu Y]… phải không?”.
Việc này giúp người nói xác nhận lại trải nghiệm của chính họ và cảm thấy được kết nối sâu sắc.
Lời kết: Mời bạn tiếp nối hành trình tưới tẩm cây mình
Việc vẽ một bức tranh cây hay lắng nghe thấu cảm trong vài phút tối qua không phải là đích đến, mà chỉ là những hạt mầm đầu tiên. Để cái cây bên trong thực sự vững chãi trước những cơn bão cảm xúc và để ta có thể lắng nghe người thương bằng trọn vẹn trái tim, chúng ta cần một hành trình thực hành bền bỉ và bài bản hơn.
Nếu bạn mong muốn đi sâu vào con đường này, WisEdoo thương mến mời bạn cùng bước tiếp vào khóa học Giao tiếp Trắc ẩn: Từ thấu cảm tự đến kiến tạo cộng đồng
Đây sẽ là một hành trình trọn vẹn đi qua 5 buổi học chính thức và 1 buổi làm quen, với lộ trình cụ thể như sau:
🌱 Tìm hiểu chi tiết và đăng ký giữ chỗ tại đây
Hẹn gặp lại bạn ở những tầng sâu hơn của sự kết nối, nơi chúng ta cùng nhau học cách tưới tẩm cho sự sống trong mình và người khác.
——-
Chú thích:
- Hình ảnh được biên soạn và thiết kế bởi Đội ngũ Giao tiếp Trắc ẩn 2026