Với vai trò quản lý, kỹ năng ra quyết định là một trong những năng lực cốt lõi, là đòn bẩy tạo ra kết quả. Tuy nhiên, bộ não con người vốn không được thiết kế để đưa ra lựa chọn phức tạp một cách hoàn hảo, khiến chúng ta thường bị dẫn dắt bởi những “lối tắt” tư duy và gây ra sai lầm đáng tiếc.
Bài viết này, dựa trên nghiên cứu từ cuốn sách “Decisive”, sẽ không chỉ liệt kê các sai lầm. Thay vào đó, chúng ta sẽ xây dựng một quy trình tư duy hoàn chỉnh, giúp bạn nâng tầm kỹ năng ra quyết định từ phản ứng bản năng sang lựa chọn có chủ đích.
Cải Thiện Kỹ Năng Ra Quyết Định: Phá Vỡ Vòng Lặp “Thiếu Thông Tin”
Hầu hết các quyết định sai lầm đều bắt nguồn từ một điểm chung: chúng ta bắt đầu với một góc nhìn quá hạn hẹp. Có hai trở ngại tư duy chính gây ra điều này:
- Khung tư duy hẹp (Narrow Framing): Chúng ta tự đặt mình vào những câu hỏi dạng “có/không”, bỏ qua vô số lựa chọn thay thế.
- Thiên kiến xác nhận (Confirmation Bias): Sau khi có một phương án ưa thích, chúng ta chỉ vô thức tìm kiếm những thông tin ủng hộ nó.
Ví dụ thực tế: Một trưởng phòng marketing đang cân nhắc “Có nên đổ tiền vào quảng cáo TikTok không?”. Đây là một khung tư duy hẹp. Nếu có thiện cảm với TikTok, người này sẽ có xu hướng tìm đọc các bài viết về thành công trên TikTok (thiên kiến xác nhận) và bỏ qua các rủi ro hoặc các kênh tiềm năng khác.
Giải pháp: Mở rộng lựa chọn (W) và Kiểm tra thực tế (R)
Để phá vỡ vòng lặp này, hãy áp dụng 2 bước đầu tiên trong quy trình WRAP. Đây là hai bước nền tảng để xây dựng một kỹ năng ra quyết định dựa trên dữ liệu.
- (W) Widen Your Options – Mở rộng sự lựa chọn: Thay vì hỏi “có/không”, hãy hỏi “Còn cách nào khác không?”.
- (R) Reality-Test Your Assumptions – Kiểm tra thực tế các giả định: Đừng chỉ tìm kiếm sự đồng thuận, hãy chủ động tìm kiếm sự phản biện.
Làm Chủ Kỹ Năng Ra Quyết Định: Vượt Qua “Cạm Bẫy Cảm Xúc”
Sau khi đã có các lựa chọn và thông tin, bạn vẫn có thể đưa ra quyết định sai vì hai trở ngại tiếp theo:
- Cảm xúc nhất thời (Short-term Emotions): Sự lo lắng, hào hứng, hay bực bội ngắn hạn có thể làm lu mờ đánh giá dài hạn.
- Tự tin thái quá (Overconfident): Chúng ta có xu hướng quá lạc quan về các dự đoán của mình và không chuẩn bị cho kịch bản xấu.
Ví dụ thực tế: Một đội ngũ phát triển sản phẩm vừa nhận được vài phản hồi tích cực đầu tiên từ người dùng thử. Cảm giác hào hứng (cảm xúc nhất thời) khiến họ tự tin thái quá rằng sản phẩm chắc chắn sẽ thành công và quyết định bỏ qua giai đoạn kiểm thử sâu hơn để ra mắt sớm.
Giải pháp: Tạo khoảng cách (A) và Chuẩn bị cho sai lầm (P)
Để giữ một cái đầu lạnh và một kế hoạch vững chắc, hãy dùng 2 bước cuối của quy trình WRAP. Làm chủ hai bước này sẽ giúp kỹ năng ra quyết định của bạn không bị chi phối bởi cảm tính.
- (A) Attain Distance Before Deciding – Tạo khoảng cách trước khi quyết định: Tách mình ra khỏi cảm xúc tức thời để có góc nhìn khách quan.
- (P) Prepare to Be Wrong – Chuẩn bị cho tình huống xấu: Lên kế hoạch cho một tương lai bất định thay vì chỉ hy vọng vào kết quả tốt nhất.
WRAP: Công Cụ Hoàn Thiện Kỹ Năng Ra Quyết Định
WRAP không phải là một công thức cứng nhắc, mà là một hệ thống tư duy để bảo vệ bạn khỏi những điểm mù của chính mình.
- Widen Your Options (Mở rộng lựa chọn): Tránh góc nhìn hạn hẹp.
- Reality-Test Your Assumptions (Kiểm tra thực tế các giả định): Tránh thông tin một chiều.
- Attain Distance Before Deciding (Tạo khoảng cách trước khi quyết định): Tránh ảnh hưởng của cảm xúc.
- Prepare to Be Wrong (Chuẩn bị cho tình huống xấu): Tránh sự tự tin thái quá và bị động trước rủi ro.
Bằng cách thực hành quy trình này, bạn sẽ xây dựng được một kỹ năng ra quyết định mạnh mẽ, biến mỗi lựa chọn thành một quyết định được cân nhắc kỹ lưỡng, sáng suốt và tự tin.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
1. Quy trình WRAP có tốn nhiều thời gian không?
WRAP là một quy trình có thể tùy biến. Đối với các quyết định nhỏ, bạn có thể lướt qua 4 bước trong vài phút. Đối với các quyết định chiến lược, nó có thể cần nhiều thời gian hơn để thu thập dữ liệu. Mục tiêu của WRAP là cung cấp cấu trúc để nâng cao kỹ năng ra quyết định, chứ không phải kéo dài thời gian.
2. Tôi có cần áp dụng cả 4 bước của WRAP cho mọi quyết định không?
Không bắt buộc. Ngay cả khi bạn chỉ áp dụng một hoặc hai bước, chất lượng quyết định của bạn đã có thể được cải thiện. Hãy xem WRAP như một bộ công cụ và chọn “món” phù hợp nhất với quyết định bạn đang đối mặt.
3. Làm cách nào để vượt qua “Thiên kiến xác nhận”?
Chìa khóa là chủ động tìm kiếm sự phản biện. Hãy chỉ định một người trong nhóm đóng vai “người phản biện” hoặc tự hỏi mình: “Những thông tin nào có thể làm thay đổi suy nghĩ của tôi?”.
4. Quy trình này có vẻ rất lý trí. Vậy còn vai trò của trực giác thì sao?
WRAP không loại bỏ trực giác; nó giúp kiểm chứng trực giác. Hãy coi “trực giác” của bạn là một trong những giả định cần được kiểm tra thực tế (bước R), một phần quan trọng của kỹ năng ra quyết định toàn diện.
5. Tôi có thể học kỹ năng ra quyết định ở đâu?
Bạn có thể học kỹ năng ra quyết định hoàn toàn miễn phí tại buổi Workshop (Decision Making – Vượt trở ngại tư duy | Tăng chất lượng quyết định) hoàn toàn miễn phí diễn ra vào ngày 14/08/2025 bắt đầu từ 19:00 – 21:00.
Đăng ký miễn phí tại đây: https://forms.gle/Ykkj8BzqYojN8EtQ6
English